τι αλλάζει στην πραγματική οικονομία με την τραπεζική ένωση

δημοσιεύθηκε στο ΚΕΦΑΛΑΙΟ στις 28 Δεκεμβρίου 2013 (αφιέρωμα: “ιστορίες για την Ελλάδα του μέλλοντος”).

Οι τελευταίες αποφάσεις του ECOFIN για την προώθηση της «Τραπεζικής Ένωσης» διεκδικούν την ενιαιοποίηση των κανόνων διαχείρισης κινδύνων όσο και εποπτείας υπό κοινή εποπτική αρχή. Οι ρυθμίσεις αυτές αναμένεται να επιδράσουν εξυγιαντικά. Ωστόσο, πρόβλημα προκύπτει από το σύστημα διαχείρισης πτωχυμένων τραπεζών και η υιοθέτηση της αρχής του bail in, δηλαδή της κατανομής του βάρους της πτώχευσης μιας τράπεζας σε μετόχους, ομολογιούχους και καταθέτες (για ποσά άνω των €100.000), πριν επέμβει το δημόσιο (χρηματοδοτούμενο από το εθνικό κράτος ή την ΕΕ). Μια τέτοια μέθοδος αυξάνει τους κινδύνους μιας τράπεζα και συνεπακόλουθα τις απαιτήσεις ανταπόδοσης του κοινού που επενδύει τα λεφτά του σε αυτή, είτε ως καταθέτης-ομολογιούχος είτε ως επενδυτής-μέτοχος. Πολύ περισσότερο όταν δεν έχει προβλεφθεί και διασφαλιστεί κανονιστικά η ευρεία ενημέρωση του επενδυτικού κοινού για τους τραπεζικούς δείκτες που αποκαλύπτουν τη δυναμική της φερεγγυότητας μιας τράπεζας, ενώ αντίθετα συντηρείται ένα καθεστώς σκιασμένων και επιλεκτικών γνωστοποιήσεων και χαλκευμένων ειδήσεων περί αυτές.

Οι άγνωστοι κίνδυνοι που εμπεριέχουν οι λογιστικές καταστάσεις των τραπεζών και η γενικότερη αύξηση της επισφάλειας από τη λειτουργία τους είναι σίγουρο ότι θα καταλήξει σε αύξηση των επιτοκίων καταθέσεων που θα επιστρατευτεί για να καλύψει την ανασφάλεια των καταθετών. Επίσης, η αύξηση των κινδύνων περί την απόδοση των επενδύσεων σε μια τράπεζα θα αυξήσει το κόστος των κεφαλαίων που επενδύονται σε αυτές, που με τη σειρά του θα περιορίσει τις αποδόσεις των μετόχων. Και οι δύο αυτές εξελίξεις αναμένεται να επιβαρύνουν τελικά τα επιτόκια των χορηγήσεων καθώς οι τράπεζες θα προσπαθήσουν να μετακυλήσουν το κόστος στους πελάτες τους ώστε να διατηρήσουν αλώβητα τα περιθώρια κερδοφορίας τους και άρα τις χρηματοοικονομικές και χρηματιστηριακές αποδόσεις τους. Κατ’αναλογία, αυξητική πίεση στα επιτόκια χορηγήσεων αναμένεται να εξασκήσει και η αύξηση στο κόστος από την προσαρμογή των τραπεζών στις απαιτήσεις του νέου ενιαίου εποπτικού πλαισίου.

Ωστόσο, είναι σαφές ότι όσο μεγαλύτερος ο κίνδυνος των συστημικών τραπεζών μιας χώρας τόσο μεγαλύτερα τα επιτόκια. Και επιπλέον, όσο μεγαλύτερος ο κίνδυνος μιας χώρας τόσο μεγαλύτερος ο κίνδυνος των τραπεζών της και τόσο μεγαλύτερα τα επιτόκια. Έτσι, οι νέες ρυθμίσεις αναμένεται να επιβαρύνουν το κόστος χρήματος περισσότερο στις λιγότερο αναπτυγμένες και προς προσαρμογή χώρες.

Ουσιαστικά, οι ρυθμίσεις «ορθολογικοποιούν» και «αστυνομεύουν» την εφαρμογή της οικονομικής πολιτικής που «ουδετεροποιεί» το ρόλο του χρήματος και μεταφέρει το βάρος προσαρμογής στην πραγματική οικονομία, καλύπτοντας εντωμεταξύ κάθε υστέρηση ανταγωνιστικότητας με τη μείωση των μισθών και την ευελιξία στην αγορά εργασίας. Την ίδια στιγμή τα αυξημένα επιτόκια περιορίζουν τις μελλοντικές αποδόσεις των επενδύσεων στην όποια προβληματική χώρα με αποτέλεσμα τη μείωση της αξίας των περιουσιακών στοιχείων των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών. Εν ολίγοις, αναπαράγεται πιο συγκροτημένα και εποπτευόμενα, ένα σύστημα που μεταθέτει το βάρος της προσαρμογής στην μείωση του βιοτικού επιπέδου, την καταβαράθρωση της μεσαίας τάξης, την αύξηση της ανεργίας της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού με την ελπίδα της αντοχής των πολιτικών συστημάτων και των πολιτικών συσχετισμών στη γερμανική στρατηγική ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Εντωμεταξύ, οι πλουσιότερες χώρες θα έχουν κάθε δυνατότητα να εκμεταλλευτούν τις επενδυτικές ευκαιρίες που θα προσφέρουν οι δοκιμαζόμενες και υπό προσαρμογή φτωχότερες χώρες. Εισερχόμαστε όχι απλώς σε μια περίοδο περαιτέρω ενίσχυσης της διαφοράς των επιτοκίων μεταξύ των κρατών μελών αλλά και των ίδιων των ανισοτήτων μεταξύ τους που θα διαρκέσει όσο και η προσαρμογή όλων στους ενιαίους κανόνες τόσο σε επίπεδο τραπεζών όσο και σε επίπεδο ευρύτερων δημοσιονομικών προτύπων και θεσμικών μεταρρυθμίσεων. Οι προοπτικές ανάκαμψης και ανάπτυξης των κρατών μελών θα γίνουν περισσότερο άνισες πριν γίνουν ίσες.

Οι μη συστημικές τράπεζες

Ένα άλλο στοιχείο της προβλεπόμενης «Τραπεζικής Ένωσης» αφορά στη διάκριση της εφαρμογής των ρυθμίσεων επί των «συστημικών» τραπεζών. Αφήνουν έτσι εκτός σημαντικό εύρος τραπεζικών δραστηριοτήτων ιδιαίτερα σε χώρες με μικρότερη ολιγοπωλιακή συγκέντρωση (πχ Γερμανία), ενώ χώρες με απόλυτη ολιγοπωλιακή συγκέντρωση (πχ Ελλάδα, Πορτογαλία), καλύπτονται σχεδόν πλήρως από το αυστηρότερο, ενιαίο πλαίσιο εποπτείας. Υπό την προϋπόθεση ότι οι μικρές τράπεζες έχουν ικανή διοίκηση, είναι σαφές ότι οι χώρες που θα έχουν εκτός ενιαίας εποπτείας σημαντικό μέρος του τραπεζικού τους συστήματος, με παράλληλα μεγαλύτερη διάχυση των καταθέσεων σε περισσότερες τράπεζες, θα αντιμετωπίζουν μεγαλύτερα περιθώρια εξάσκησης υποβοηθητικής νομισματικής πολιτικής και εν τέλει ανάπτυξης.

Οι επιπτώσεις στην Ελλάδα

Η διεύρυνση και ο εμπλουτισμός του πλαισίου ενιαίας λειτουργίας και κοινής εποπτείας των συστημικών τραπεζών, παρά τις θετικές και εξυγιαντικές επιπτώσεις στον τρόπο οργάνωσης των τραπεζικών ιδρυμάτων, αναμένεται να αυξήσει την επισφάλεια των επενδυτών έναντι των τεσσάρων συστημικών τραπεζών που θα καταλήξει σε αύξηση των επιτοκίων καταθέσεων. Η ολιγοπωλιακή συγκρότηση της ελληνικής τραπεζικής αγοράς είναι σίγουρο ότι θα μετακυλήσει την αύξηση αυτή με το παραπάνω στην αύξηση των επιτοκίων χρηματοδοτήσεων. Την ίδια στιγμή η απίσχναση του αριθμού όσο και του εύρους των μη συστημικών τραπεζών δεν επιτρέπει κάποια ευελιξία στη διαχείριση της νομισματικής πολιτικής ώστε να λειτουργήσει υποβοηθητικά στην πορεία της ανάκαμψης της οικονομίας. Οι θετικές επιπτώσεις της «Τραπεζικής Ενοποίησης» θα κατοπτρισθούν σε μακροχρόνιο ορίζοντα, μετά την προσαρμογή της οικονομίας και την εξυγίανση των τραπεζών, ενώ στο μεσοδιάστημα οι συνθήκες πιστωτικών περιορισμών και δυσχερειών ρευστότητας δεν αναμένεται να βελτιωθούν εάν δεν επιδεινωθούν. Η αναδιαπραγμάτευση με την ΕΕ για την ειδική ενίσχυση της ρευστότητας της ελληνικής οικονομίας και οι θεσμικές αλλαγές που θα επιτρέψουν τη λειτουργία μικρών και μεσαίων ιδιωτικών και συνεταιριστικών τραπεζών σε ένα ανταγωνιστικό πλαίσιο, είναι περισσότερο από αναγκαία.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s